FTO -Verpleeghuizen FttO Regio Meppel-Hoogeveen HEMAH richtlijn antimicrobiele therapie
Startpagina FttO Regio Meppel-Hoogeveen Psychiatrie Probleemgedrag bij ouderen

FttO Regio Meppel-Hoogeveen


Bewegingsapparaat Hart en vaten Dermatologie Gynaecologie A t/m H Gynaecologie I t/m Z Hematologie Hormonen KNO Longziekten Maag-darmziekten Neurologie Oogziekten Psychiatrie Urologie Presentatie FttO 2008

Angststoornissen Gedragsstoornissen Stemmingsstoornissen Probleemgedrag bij ouderen Slaapstoornissen Problematisch alcoholgebruik Stoppen met roken

Lareb ZAMH ADRESGEGEVENS CONTACT

Probleemgedrag bij ouderen

 

ALGEMEEN

Definitie
Probleemgedrag omvat alle gedrag van de patiënt dat door deze patiënt en/of zijn/haar omgeving als moeilijk hanteerbaar wordt ervaren. Probleemgedrag kan zich in vele vormen voordoen, zoals agressie, claimend gedrag, apathie en zwerfgedrag.

Oorzaken
De oorzaken van probleemgedrag houden vaak verband met:

Lichamelijke factoren en geneesmiddelengebruik
Let bij onderzoek naar lichamelijke factoren en geneesmiddelengebruik op:

Psychische factoren
Bij onderzoek naar psychische factoren als oorzaak van het probleem, wordt op de volgende punten gelet:

Persoonlijke factoren
Bij onderzoek naar persoonlijke factoren moet gelet worden op:

Omgevingsfactoren
Bij onderzoek naar omgevingsfactoren moet op het volgende worden gelet:

Behandeldoelen en -beleid
Na vaststellen van de probleemdefinitie, welke de concrete beschrijving van het probleemgedrag omvat, worden de behandeldoelen vastgesteld.
Behandeldoelen bestaan op meerdere niveau’s:

Het behandelbeleid kan worden onderscheiden in:

Medicamenteuze behandeling

- delier
-
dementie
-
een andere psychiatrische stoornis, zoals een psychotische, depressieve stemmings-, angst- of slaapstoornis
-
een persoonlijkheidsstoornis

In dit hoofdstuk worden achtereenvolgens behandeld:
1. Probleemgedrag bij een psychische stoornis, anders dan dementie
2. Probleemgedrag bij dementie

1. PROBLEEMGEDRAG BIJ EEN PSYCHISCHE STOORNIS,

ANDERS DAN DEMENTIE

1.1 Probleemgedrag bij delier

Algemeen

Medicamenteuze behandeling
Indicaties voor symptomatische medicamenteuze behandeling zijn:

Behandelschema, algemeen

Stap 1:

Stap 2

Behandelschema, bij patiënten met parkinsonisme.

Stap 1:

Stap 2:

1.2 Probleemgedrag bij een psychotische stoornis

Behandelschema

Stap 1
:

Stap 2:

1.3 Probleemgedrag bij een depressieve

stemmingsstoornis

Voor behandeling van probleemgedrag samenhangend met een depressie wordt de algemene richtlijn voor de behandeling van de betreffende aandoening gevolgd.
Zie hiervoor het formulariumhoofdstuk Depressie en Stemmingsstoornissen.

Algemeen

Medicamenteuze behandeling

Behandelschema

Stap 1:

Stap 2:

Stap 3:

Behandelduur:

Bij een succesvolle behandeling:

1.4 Probleemgedrag bij een angststoornis

Voor behandeling van probleemgedrag samenhangend met een angststoornis wordt de algemene richtlijn voor de behandeling van de betreffende aandoening gevolgd.
Zie hiervoor het formulariumhoofdstuk Angststoornissen.

Algemeen

Behandelschema

Algemeen:

Bij (fobische) angst door niet te vermijden angstverwekkende stimuli

1.5 Probleemgedrag bij een slaapstoornis


Algemeen

Medicamenteuze behandeling

2. PROBLEEMGEDRAG BIJ DEMENTIE

2.1 Agitatie/ agressie bij dementie


Agitatie wordt omschreven als inerlijke rusteloosheid leidend tot ondoelmatig gedrag, met een sterk repeterend karakter. Als subtypen worden onderscheiden:

Agressie omvat gewelddadig gedrag. Als subtypen worden onderscheiden:

Het is niet helemaal duidelijk of agitatie/agressie wordt veroorzaakt door voorschrijdende ziekte, of een gevolg is van frustratie bij de patiënt als gevolg van de ziekte.

Medicamenteuze behandeling

A. Acute agressie/agitatie

B. Subacute agressie/agitatie

Er bestaan meerdere therapeutische opties voor onderhoudsbehandeling:

Stap 1a:

Stap 1b:

Stap 2:

Specifieke aandachtspunten

2.2 Hallucinaties/ wanen bij dementie

Medicamenteuze behandeling

2.3 Angst bij dementie

2.4 Depressieve symptomen bij dementie

2.5 Apathie bij dementie

2.6 Roepgedrag bij dementie

2.7 Constant aandacht vragen bij dementie

2.8 Seksueel ontremd gedrag bij dementie

2.9 Nachtelijke onrust/ omkering dag-/nachtritme

bij dementie

3. Geneesmiddelen

ANTIDEPRESSIVA 
Citalopram 

(Divers/Cipramil)
 
Tablet 10mg, 20mg, 40mg

Druppels 40 mg/ml (15 ml) (1 druppel = 2 mg citalopram) 
D: 1dd 10 mg(bij druppels 8 mg), in 2 weken verhogen tot 20-30 mg per dag. Effect evalueren en verhogen tot max. 60 mg per dag.
B: Bij risicogroepen natriumspiegel bepalen voor en na starten. Bij staken de dosering geleidelijk verminderen.
CI: Epilepsie, ulcus pepticum, diabetes mellitus.
Sedatie: Cat. I 
Mirtazapine

(Remeron)
 
Tablet 15 mg, 30 mg, 45 mg

Ook als orodisp tablet verkrijgbaar

Drank 15 mg/ml (66 ml) 
D: 1 dd 15-30 mg ‘s avonds; gebruikelijk 30 mg, maximaal 60 mg.
B: Bij ouderen is bij dosisverhoging nauwkeurige controle vereist. Bij staken de dosering geleidelijk verminderen.
CI: Epilepsie, benigne prostaathyperplasie.
Sedatie: Cat. III 
Nortriptyline

(Divers)
 
Tablet 10mg, 25mg, 50mg  D: Start met 1 dd 10-25 mg, zo nodig verhogen tot 75- 150 mg. Op geleide van bloedspiegel verder verhogen (50-250 ng/ml)
B: Bij staken de dosering geleidelijk verminderen. Ouderen 1/3-1/2 van de dosering. Het antidepressief effect treedt
pas in na ongeveer 3 weken. Bij patiënten met een cardiale stoornis of een vermoeden hiervan is het maken van
een ECG aangewezen. Controleer bloedspiegels op dag 5-7 na start of wijziging van de behandeling.
CI: Leverfunctiestoornissen, angina pectoris, hartfalen, epilepsie, porfyrie, benigne prostaathyperplasie.
Sedatie: Cat. II 
Sertraline  

(Zoloft)
 
Tablet 50mg, 100mg

Oplossing 20mg/ml (60ml)    
D: 1 dd 50 mg, in 2 weken verhogen 100 mg per dag, max. 200 mg per dag.
B: -
CI: Epilepsie, ulcus pepticum, diabetes mellitus.
Sedatie: Cat. I 
Venlafaxine

(Divers, Efexor)
 
Tablet 37,5 mg

Capsule MGA XR 37,5 mg, 75 mg, 150 mg  
D: Start met 1 dd 75mg. Verhoog zo nodig (na tenminste 4 dagen) de dosis tot maximaal 1 dd 225mg.
B: Bij staken dosering geleidelijk verminderen. Venlafaxine is een serotonine-noradrenaline heropname remmer (SNRI).
Venlafaxine wordt gemetaboliseerd via CYP2D6. Bij trage metaboliseerders van CYP2D6 kan het nodig zijn om venlafaxine lager te doseren. Geneesmiddelspiegels en genotypering kan worden aangevraagd bij de ziekenhuisapotheek.
CI: Epilepsie, ulcus pepticum, verlengd QT-interval.
Sedatie: Cat. # 
ANTI-EPILEPTICA  
Carbamazepine  Tablet 100mg, 200mg

Tablet MGA
200 mg, 400mg

Suspensie 20mg/ml 250ml 
D: 200–1600 mg/dag, gewoonlijk 400–600 mg/dag in 2–3 doses. Bij ouderen voorzichtig doseren.
B: De tabletten of suspensie innemen tijdens of na de maaltijd, de tabletten met wat vloeistof, de tabletten met gereguleerde afgifte zònder kauwen met wat vloeistof.
CI: Atrioventriculair blok of verlengd PQ-interval. Acute intermitterende porfyrie of beenmergdepressie in anamnese.
Sedatie: Cat. # 
ANTIPSYCHOTICA 
Clozapine
(Divers, Leponex)
 
Tablet 25mg, 100mg, 200mg  D: Start met 1 dd 6,25mg eenmaal per dag 's avonds, deze in stappen van 12,5 mg een- tot tweemaal per week verhogen tot de laagst werkzame onderhoudsdosering (meestal 25–37,5 mg per dag); maximaal 50 mg eenmaal per dag.
B: Het witte bloedbeeld dient te worden onderzocht voorafgaand aan en tijdens de behandeling of bij een infectie de eerste 4–5 maanden wekelijks, later maandelijks tot ten minste één maand na staken van de behandeling.
Bij beëindigen van de therapie de dosering in 1–2 weken in stappen van 12,5 mg afbouwen.
CI: Patiënten die niet in staat zijn regelmatig bloedonderzoek te ondergaan. Gestoorde beenmergfunctie. Myeloproliferatieve aandoeningen. Circulatoire collaps of depressie van het centrale zenuwstelsel. Ongecontroleerde epilepsie. Ernstige nier- of hartziekte. Actieve of progressieve leverziekte, leverfalen. Paralytische ileus.
Sedatie: Cat. # 
Haloperidol
(Divers, Haldol)
 
Tablet 1mg, 5mg
Druppelvloeistof 2mg/ml
(1dr=0,1mg), 15ml

Injectievloeistof
5mg/ml, 1ml  
D: Delier: start met 0,5mg p.o., ophogen per uur op geleide symptomen, maximum dosis 10mg. Indien snelle werking is gewenst: 2,5-5mg i.m./s.c.
Hallucinaties/wanen: start met 2 dd 0,5 mg p.o; ophogen op geleide van symptomen en bijwerkingen tot maximaal 2 dd 3mg.
B: Haloperidol kan de QTc tijd verlengen. Combinatie met andere QTc-tijd verlengende geneesmiddelen wordt ontraden. Overweeg ECG controle bij risicogroepen.
CI: overgevoeligheid
Sedatie: Cat. # 
Olanzapine
(Zyprexa)
 
Tablet 2,5mg, 5mg, 10mg, 15mg, 20mg

Velotab 5mg, 10mg, 15mg, 20mg 
D: begindosering 10 mg 1×/dag. Op basis van het klinisch beeld de dosering verder aanpassen: 5–20 mg per dag.
B:
CI:
nauwe kamerhoek glaucoom
Sedatie: Cat. # 
Pipameron
(Dipiperon)
 
Tablet 40mg

Druppelsvloeistof 40mg/ml (1dr=2mg), 60ml 
D: begindosering 20–40 mg per dag in 2 doses gedurende 1–2 weken; daarna zo nodig verhogen tot max. 360 mg per dag.
B:
CI:
Ziekte van Parkinson, aandoeningen met extrapiramidale symptomen. Depressie van het centrale zenuwstelsel. Coma. Cardiovasculaire insufficiëntie.
Sedatie: Cat. # 
Quetiapine
(Seroquel)
 
Tablet 25mg, 100mg, 200mg, 300mg.

Tablet MGA (XR) 50mg, 200mg, 300mg, 400mg 
D: Start met 50mg per dag. Na 3 dagen ophogen naar 100mg per dag. Daarna op geleide van klinisch beeld verhogen tot max. 300mg per dag.
B: De spiegel van quetiapine kan stijgen door CYP3A4 remmers, zoals claritromycine, erythromycine, itraconazol, ketoconazol en voriconazol.
CI: Parkinson, Veneuze trombose, epilepsie, diabetes mellitus, hartfalen, benigne prostaathypertrofie, verlengd QT-interval.
Sedatie:
Cat. I 
Risperidon
(Risperdal)
 
Tablet 0,5mg, 1mg, 2mg, 3mg, 4mg

Quicklet 1mg, 2mg, 3mg, 4mg

Drank 1mg/ml, 100ml 
D: oraal: begindosering: 0,25 mg 2×/dag, verder individueel aanpassen in stappen van 0,25 mg 2×/dag om de andere dag tot 0,5–1 mg 2×/dag.
B:
CI:
Sedatie:
Cat. # 
BENZODIAZEPINEN 
Lorazepam
(Divers, Temesta)
 
Tablet 1mg, 2,5mg

Injectievloeistof
4mg/ml, 1ml 
D: Delier: 0,5-2mg (p.o.;i.m.;i.v.), als met haloperidol onvoldoende sedatie wordt bereikt.
Angst: Zo nodig 0,5-2mg p.o.; bij continu gebruik 2 dd 0,5mg.
B:
CI:
Myasthenie, degeneratieve spierziekten, slaapapneu
Sedatie: Cat. # 
Oxazepam
(Divers, Seresta)
 
Tablet 10mg, 50mg  D: Zo nodig 5-10 mg p.o.; bij continu gebruik 3 dd 5-10mg.
B:
CI:
Myasthenie, degeneratieve spierziekten, slaapapneu
Sedatie: Cat. # 
MIDDELEN BIJ DEMENTIE 
Memantine (Ebixa)  Tablet 10mg  D: Begindosering: gedurende de eerste week 5 mg per dag (een halve tablet of 10 druppels), tweede week 10 mg per dag, derde week 15 mg per dag. Vanaf de vierde week is de dosering 20 mg per dag.
B: Bij matige nierinsufficiëntie (MDRD 30–50 ml/min/1,73 m²) de dagdosering verlagen tot 10 mg per dag; indien deze na 7 dagen goed wordt verdragen, titreren naar 20 mg per dag. Bij ernstige nierinsufficiëntie (MDRD 5–30 ml/min/1,73 m²) is de dosering 10 mg per dag.
De tabletten en druppels 1×/dag innemen, elke dag op hetzelfde tijdstip, met of zonder voedsel.
CI: -
Sedatie: Cat. # 
Rivastigmine
(Exelon)
 
Tablet 1,5mg, 3mg

Pleister
4,6 mg/24 uur
9,5 mg/24 uur 
D: Begindosering: 1,5 mg tweemaal per dag tijdens de maaltijd; bij goed verdragen na minimaal twee weken verhogen met 1,5 mg per keer; onderhoudsdosering: 3–6 mg tweemaal per dag; maximaal 6 mg tweemaal per dag. Pleister: Begindosering: 4,6 mg/24 uur; bij goed verdragen na minimaal vier weken verhogen tot aanbevolen onderhoudsdosering van 9,5 mg/24 uur.
B:
CI:
ernstige leverfunctiestoornissen
Sedatie: Cat. # 
SLAAPMIDDELEN 
Temazepam
(Divers, Normison)
 
Tablet 10mg, 20mg

Vloeistofcapsule
10mg, 20mg 
D: ’s Avonds voor het slapengaan 10 mg, bij uitzondering verhogen tot 20 mg.
B:
CI:
 Spierziekten en/of –aandoeningen met spierzwakte, slaapapneu
Sedatie: Cat. III (tot en met 8 uur na inname) 
Zopiclon
(Divers, Imovane)
 
Tablet 7,5mg, 15mg  D: ’s Avonds voor het slapengaan 3,75 mg, gedurende 2-14 dagen, max. 4 weken.
B:
CI:
Slaapapneu, leverfunctiestoornis. 
Sedatie: Categorie III (tot en met 8 uur na inname) 
Zolpidem
(Divers, Stilnoct)
 
Tablet 10mg  D: ’s Avonds voor het slapengaan 5 mg, gedurende 2-14 dagen, max. 4 weken.
B:
CI:
Slaapapneu, leverfunctiestoornis. 
Sedatie: Categorie III (tot en met 8 uur na inname) 
Melatonine
(Divers)
 
Tablet 5mg  D: Start met 2,5 mg p.o. een uur voor het slapen.
B: -
CI: -
Sedatie: - 
Printerversie